Μεταξύ ύφεσης και ανάπτυξης και προεδρικών εκλογών

• Του δρα Χριστόδουλου Χριστοδούλου*

Η κυπριακή οικονομία δίνει και πάλι δείγματα της αστάθειας και των μεταπτώσεών της. Στοιχεία απογοητευτικά που την χαρακτηρίζουν τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Και που αποδεικνύουν ότι δεν άντεξε στις επιπτώσεις και τις δυσμενείς επενέργειες της διεθνούς οικονομικής κρίσης. Προς διάψευση και του Προέδρου Χριστόφια, που μας διακυβερνά τα τελευταία τέσσερα χρόνια, και του μέχρι πρότινος αρμόδιου Υπουργού του, ο οποίος επιχείρησε, με την αποχώρησή του από το υπουργικό αξίωμα, να μας πείσει με συγγραφικό έργο τεχνητής ωραιοποίησης, ότι επιτυχής υπήρξε η οικονομική πολιτική του και, κατά συνέπειαν, εκείνη της διακυβέρνησης Χριστόφια.

Οπωσδήποτε η τραγική οικονομική μας πραγματικότητα διαψεύδει αμφοτέρους. Μακάρι να τους επιβεβαίωνε. Αλλά, δυστυχώς, τα δεδομένα καταμαρτυρούν ότι παρέλαβαν οικονομία ζηλευτή και κοινωνία ευημερούσα και θα παραδώσουν καμένη γη. Με την ύφεση να επανέρχεται. Με την ανεργία να καταρρίπτει όλες τις κακές επιδόσεις μετά το 1974, με το δημοσιονομικό έλλειμμα να ανέρχεται στο 6,5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος και με ανάπτυξη για το 2012, καθώς προβλέπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αρνητική. Αυτή είναι, δυστυχώς, η άτρωτη και αλώβητη και πανίσχυρη οικονομία μας, όπως διαλαλούσαν ο κ. Χριστόφιας και ο κ. Σταυράκης. Ακμαία και υγιή όντως την παρέλαβαν. Και αξιοθρήνητη την κατάντησαν. Με τους ερασιτεχνισμούς, τις αδεξιότητες, τις προχειρότητες και τις ασχετοσύνες τους. Και με το λαό να υφίσταται τις οδυνηρές συνέπειες. Αλλά η καθοδική πορεία, παρά τα μέτρα που εξαγγέλθηκαν και τις πολιτικές που πρόσφατα προδιαγράφηκαν από το νέο δυστυχή Υπουργό Οικονομικών, δεν έχει ακόμη ανακοπεί. Η Κύπρος εξακολουθεί να παραμένει διεθνώς οικονομικά αναξιόπιστη. Και να βρίσκει κλειστές τις πόρτες του εξωτερικού δανεισμού της. Η οικονομική θεομηνία της τελευταίας τετραετίας εξακολουθεί, ως φάντασμα, να συνοδεύει τη φήμη, το κύρος και την καλή της πίστη.

Οι ωραιοποιήσεις των Χριστόφια και Σταυράκη δεν εξαρκούν. Γιατί δεν πείθουν ούτε τους ίδιους. Πείθουν μόνο τους αδαήμονες και τους αφελείς. Ατυχώς, ένα ακόμη αρνητικό στοιχείο ήρθε για να επιβαρύνει την κατάσταση της οικονομίας μας. Πρόκειται για την παρενεργειακή επίπτωση της θλιβερής κατάντιας της ελληνικής οικονομίας στο τραπεζικό μας σύστημα. Η αλήθεια είναι ότι οι τρεις μεγάλες τράπεζές μας – κυρίως οι δύο μεγάλες της Κύπρου και της Λαϊκής – έχουν εδώ και αρκετά χρόνια επεκταθεί στον Ελλαδικό χώρο. Και μάλιστα επιτυχώς και πολύ επικερδώς, αφού το 40% περίπου των εργασιών και των κερδών τους πραγματοποιούνταν στην Ελλάδα. Καθώς ήταν φυσικό και αναπόδραστο, η ελλαδική οικονομική κρίση επηρέασε σοβαρά και την Τράπεζα Κύπρου και εκείνη της Λαϊκής.

Η εμπλοκή τους στην αγορά ελληνικών κρατικών ομολόγων της τάξης των πέντε δισεκατομμυρίων ευρώ κατέστη η αχίλλειος πτέρνα τους. Η απομείωση της ονομαστικής τους αξίας κατά 53% - το λεγόμενο κούρεμα – αναμένεται ότι θα τους επιφέρει πραγματικές ζημιές πέραν των 3,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ ο κίνδυνος για σοβαρή επαύξηση των ζημιών από προβλέψεις, λόγω επισφαλών δανείων, είναι επίσης υπαρκτός.

Η πραγματικότητα είναι ότι και οι δύο τράπεζές μας θα αντιμετωπίσουν δυσκολίες. Όχι, όμως, αξεπέραστες. Έχουν και οι δύο τις δυνατότητες να διαχειρισθούν με επιτυχία τη δύσκολη κατάσταση. Και οι ενέργειες στις οποίες προβαίνουν και τα μέτρα που τροχοδρομούν βρίσκονται προς την ορθή κατεύθυνση. Όμως, θα πρέπει να τύχουν της αναγκαίας στήριξης, τουλάχιστον καθόσον αφορά το κλίμα και την ψυχολογία που τις περιβάλλουν.

Γιατί στο αρνητικό και υπονομευτικό καθεστώς, που τεχνητά και συστηματικά καλλιεργούν γι’αυτές οι διαβόητοι γνωστοί αναξιόπιστοι διεθνείς αξιολογικοί οίκοι, δεν πρέπει να προστεθεί και η εσωτερική δυσπιστία και αμφισβήτηση. Δυστυχώς, μια καλόπιστη άποψη, για ενδεχόμενη ανάγκη προσφυγής σε μηχανισμό στήριξης, έτυχε κακοποιημένης μεταχείρισης από το επίσημο κρατικό κανάλι. Και δημιούργησε και ψυχολογία αρνητική και πανικό στο εσωτερικό, ενώ επέτεινε τις επιφυλάξεις και τις κινδυνολογίες στο εξωτερικό. Κάποιοι θα έπρεπε να τύχουν επίπληξης ή και να υποβάλουν τις παραιτήσεις τους από τη διοίκηση του ραδιοτηλεοπτικού κρατικού ιδρύματος.

Γιατί ούτε τη στοιχειώδη δημοσιογραφική δεοντολογία δεν τήρησαν. Για ένα τόσο σοβαρό θέμα δεν ζήτησαν και δεν πρόβαλαν ταυτόχρονα και την άλλη άποψη. Τη θετική ή, τουλάχιστον, την τεκμηριωμένη μη κινδυνολόγο. Είναι, όμως, και η αναπτυχθείσα φιλολογία περί των γενικότερων ή βαθύτερων ευθυνών. Κάποιοι έστρεψαν τα πυρά τους εναντίον της αρμόδιας εποπτικής και ρυθμιστικής αρχής. Που επέτρεψε τόσο μεγάλη και ανεξέλεγκτη επέκταση στην ελλαδική αγορά ή τόση εμπλοκή στην αγορά των ελλαδικών κρατικών ομολόγων. Άλλοι επέκριναν τα διοικητικά συμβούλια των δύο μεγαλοτραπεζών μας για τις ασύνετες διαχειρίσεις τους και την απρονοησία τους.

Εκείνο που παραμένει ακατανόητο και, βεβαίως, αδικαιολόγητο, είναι η προκλητική σιγή της αρμόδιας εποπτικής αρχής. Ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας όφειλε και οφείλει να μιλήσει. Να εκφέρει καθηκόντως και αρμοδίως άποψη. Όχι μόνο για τις ευθύνες που, ορθά ή λανθασμένα ή και υπερβολικά, του ανήκουν ή του καταλογίζονται. Αλλά και για να ανασχέσει τον κίνδυνο από τον πανικό, την ψιθυρολογία και την ακατάσχετη φημολογία και την ενδεχόμενη έναρξη φυγάδευσης ξένων και ντόπιων καταθέσεων στο εξωτερικό. Αποκαθιστώντας την πραγματικότητα και αποτρέποντας την προς τα χείρω εξέλιξη.

Διατυπώθηκε και η άποψη, λανθασμένη τουλάχιστον όσον αφορά την πάγια θέση και εμμονή σε διαφάνεια, ότι ενδείκνυται ο Υπουργός των Οικονομικών, ο Διοικητής και όλοι οι οικονομικοί φορείς, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, να συζητήσουν τα σοβαρά ζητήματα της οικονομίας και να καταλήξουν σε ξεκάθαρες στρατηγικές. Ειδικά για το τραπεζικό σύστημα, την έλλειψη ρευστότητας, την ύφεση και την ανάγκη εξυπηρέτησης υφιστάμενων δανείων που λήγουν εντός του έτους, μεταξύ των οποίων και εκείνα των 2,5 δις. ευρώ που πήρε ο προηγούμενος Υπουργός με κρατικά ομόλογα από τον Συνεργατισμό και τις Τράπεζες το περασμένο καλοκαίρι, επιβάλλεται η υλοποίηση των μέτρων που έχουν αποφασισθεί και η επίδειξη συνέπειας και ευθύνης από μέρους όλων. Και, ακριβώς, αυτά τα προαπαιτούμενα της ευθύνης και της συνέπειας έλειψαν στη διάρκεια της τελευταίας τετραετίας, ενώ, λόγω της ερξάμενης ήδη προεδρολογίας, θα συνεχίσουν να εκλείπουν, καθώς φαίνεται, μέχρι τον προσεχή Φεβρουάριο των προεδρικών εκλογών.

• * Πρώην Υπουργός Οικονομικών και Εσωτερικών και τέως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου