ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ 'Η ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΠΟΜΟΝΩΤΙΣΜΟΣ; (1)

• Του Αντρέα Πολυκάρπου

(ΜΕΡΟΣ Α')

Το μεγάλο στοίχημα που τέθηκε το 1957 με τη συνθήκη της Ρώμης εξακολουθεί να προβληματίζει τους ιστορικούς και τους πολιτικούς επιστήμονες. Προβληματίζει ως προς το γεγονός της επιτυχίας ή της αποτυχίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μέσα σε έναν κόσμο συνεχόμενων αλλαγών. Βρισκόμαστε στις αρχές του 21ου αιώνα και ακόμη η κοινή γνώμη διχάζεται σχετικά με την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Σε μια Ευρώπη κατακερματισμένη ανάμεσα στις βουλές των πολυεθνικών οικονομικών συμφερόντων και του στρατιωτικού νατοϊκού μηχανισμού, όπου τα έθνη- κράτη εξακολουθούν να συσπειρώνονται γύρω από την αυτόνομη εθνική τους ιδέα, ενώ την ίδια στιγμή οι ρακένδυτοι μετανάστες δαιμονοποιούνται από τους ευρωπαϊκούς νόμους ασφαλείας, καλούμαστε να κρίνουμε το μεγάλο κοινοτικό όραμα όπως αυτό σκιαγραφείται μέσα από τη συνθήκη της Λισσαβονας.
Λίγα χρόνια μετά το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου δημιουργείται ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για τον Άνθρακα και Χάλυβα με τη χρηματοδότηση της αμερικανικής κυβέρνησης, η οποία επεδίωκε την ευρωπαϊκή ενοποίηση κι έτσι το 1954 χρηματοδοτεί τον οργανισμό με 100 εκατομμύρια δολάρια.   Η αμερικανική στήριξη προς τη γηραιά ήπειρο είναι αδιαμφισβήτητη αφού με το σχέδιο Marshall (1948) η Ευρώπη ενισχυόταν ως προς την ανοικοδόμηση της μετά τον καταστροφικό πόλεμο, ενώ ταυτόχρονα μετατρεπόταν σε «ακόλουθο» των Η.Π.Α.
Σταδιακά η Ευρώπη προχωρεί σε περαιτέρω ενοποίηση της με τη συνθήκη της Ρώμης όπου δημιουργείται η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (Ε.Ο.Κ.) καθώς και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας. Τα ιδρυτικά μέλη ήταν η Γαλλία, η Ιταλία, η Δυτική Γερμανία, η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο. Η Σοβιετική Ένωση απείχε από κάθε κοινοτική προσπάθεια ενώ παράλληλα συνύφαινε το αντίπαλο δέος με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, μέσα από την οικονομική βοήθεια προς αυτές (comecon) καθώς και με το στρατιωτικό σύμφωνο της Βαρσοβιας.     
 Οι βάσεις τέθηκαν, η ευρωπαϊκή ιδέα πέρασε από το άϋλο στάδιο και έγινε πράξη. Όμως τα εσωτερικά προβλήματα δεν έλειψαν. Η Αμερική από το 1949, χρονιά που ιδρύθηκε το ΝΑΤΟ (στρατιωτικός οργανισμός) προσπαθούσε να παραμείνει παρούσα στα ευρωπαϊκά ζητήματα ασφαλείας. Αυτό που πραγματικά επιζητούσαν οι Η.Π.Α. ήταν να δημιουργήσουν μια δυνατή οικονομικά Ευρώπη, σύμφωνα με τα πρότυπα του οικονομικού φιλελευθερισμού και της ελεύθερης αγοράς, αλλά ταυτόχρονα να την καταστήσουν ανίκανη στρατιωτικά, δημιουργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο έναν εντολοδόχο συνασπισμό για τις αμερικανικές ιδέες, προκειμένου να ελέγξουν την ευρύτερη περιοχή της Ευρασίας. Μια ιδέα της οποίας εμπνευστές δεν ήταν οι ίδιοι αλλά ο Mac kinder  ο οποίος τόνιζε την έννοια της μεγάλης νήσου που χαρτογραφείτο στην περιοχή της Ευρασίας και της Αφρικανικής Ηπείρου. Ο ίδιος μάλιστα στο βιβλίο του «Democratic ideals and reality» αναφέρει ότι όποιος κατέχει τη μεγάλη νήσο κατέχει ταυτόχρονα και την καρδιά της γης.
Συνεργάτης τους σε αυτήν την προσπάθεια ήταν η ισχυρή αποικιοκρατική δύναμη ονόματι Μεγάλη Βρετανία, που δεν επεδίωξε την προσχώρηση της στο ευρωπαϊκό μοντέλο. Εξακολουθούσε να εκφράζει την πολιτική της δια μέσου της τακτικής του διαίρει και βασίλευε προκειμένου να διατηρεί την κλίση της πλάστιγγας υπέρ της αλλά και για να μην διακυβευτούν τα συμφέροντα της σε περίπτωση ευρωπαϊκής συσπείρωσης. Έτσι ευνοούσε την παρουσία του οικονομικού της συμμάχου μέσα από το στρατιωτικό συνασπισμό του ΝΑΤΟ. Μια αυτόνομη στρατιωτικά Ευρώπη, όπως ήταν και το όραμα του Γάλλου ηγέτη  Charles De Gaulle, αποτελούσε εμπόδιο στις βλέψεις των Η.Π.Α. που ήθελαν να ασκούν επιρροή στα στρατιωτικά δρώμενα της ηπείρου ελέγχοντας πλήρως τις στρατιωτικές ευρωπαϊκές δυνάμεις. Ασφαλώς και η Αγγλία δεν θα ήθελε ένα συσπειρωμένο γείτονα αλλά έναν εντολοδόχο των δύο αγγλοσαξονικών δυνάμεων. Εντέλει η Γαλλία του Charles De Gaulle, αποχωρεί από το ΝΑΤΟ, αφού αρνείται να συμμετάσχει σε ένα συνασπισμό ο οποίος θέλει να ελέγχει πλήρως την Ευρώπη και τις ενοποιητικές της προσπάθειες.
Το αίτημα για μια αυτόνομη στρατιωτικά και πολιτικά Ευρωπαϊκή Ένωση ταλανίζει μέχρι σήμερα τους ιδεολόγους της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. 
    Διακτινωνόματσε λοιπόν μέσα από τις κεντρικές διαβουλεύσεις που έλαβαν χώρα εν τη γενέσει της ιδέας της ολοκλήρωσης, με όχημα την εικονική πραγματικότητα, για να προσεδαφιστούμε σε μια μεταεθνική ιδέα που βασίζεται στην πτώση των εθνικών τειχών και στην προσπάθεια σφυρηλάτησης μιας κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας. Εγχείρημα πολύ δύσκολο που άνετα μπορεί να χαρακτηρισθεί ως δονκιχοτισμός. Το διεθνές σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση αναρχίας (ασφαλώς και δεν εννοούμε την κοινωνική μορφή αναρχίας). Δηλαδή δεν υπάρχει καμιά υπερκρατική δύναμη η οποία να ελέγχει και να κινεί τα νήματα της εθνικής πολιτικής του κάθε κράτους. Τα έθνη- κράτη είναι ορθολογικοί δρώντες οι οποίοι με τη σειρά τους συσπειρώνονται γύρω από την ασφάλεια τους με ασπίδα την ιστορική συνεκτική τους ταυτότητα. Συνεκτικοί δεσμοί, προς το παρόν, δεν υπάρχουν στα διεθνή δρώμενα. Η Ευρώπη εξακολουθεί να χωρίζεται ανάμεσα στα έθνη. Οι ευρωπαίοι πολίτες προτάσσουν ευκολότερα τις πολιτιστικές τους καταβολές αποκηρύττοντας τις φιλελεύθερες δομές του  οικονομικού φιλελευθερισμού που θεωρεί ότι τα κράτη ενοποιούνται με στόχο τους την οικονομική συνεργασία. Η ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εν τη γενέσει της στηριζόταν στη συγκεκριμένη οικονομική συνεργασία. Τη συνεργασία αυτή επιδιώκουν οι ευρωπαίοι πολιτικοί, όπως διαφαίνεται από τη συνθήκη της Λισσαβονας, να τη διευρύνουν και σε πολιτικό επίπεδο. Η συνθήκη προνοεί την αντιπροσώπευση της ένωσης από έναν πρόεδρο και έναν Υπουργό Εξωτερικών οι οποίοι θα αποτελούν την εκτελεστική εξουσία της πολιτικής ατζέντας που θα συντάσσει το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο. Το ερώτημα είναι κατά πόσον οι ίδιοι οι ευρωπαίοι είναι έτοιμοι να διανοίξουν το εθνικό τους καβούκι και να δημιουργήσουν διακρατικούς θεσμούς. Το θέμα είναι ότι από τη συνθήκη της Βεσταφαλίας δημιουργήθηκαν οι «Βεστφαλίδες» όρνιθες  (παράφραση των Στυμφαλίδων ορνίθων) δηλαδή τα κράτη, τα οποία κανένας Ηρακλής δεν θα μπορέσει να εξοντώσει. Για να δημιουργηθεί μια ενωμένη, αυτοδύναμη κοινότητα χρειάζεται να αναπτυχθούν πολιτιστικές δομές, αμοιβαιότητα ανάμεσα στους πολίτες,  κοινές αξίες και η ψυχολογία του ανήκειν σε ένα πολιτικό μόρφωμα. Στους κόλπους της Ευρώπης οι λαοί έχουν διαφορετική καταγωγή και πολιτισμό. Παρά την προσπάθεια των ιθυνόντων να σφυρηλατήσουν την ευρωπαϊκή ταυτότητα σύμφωνα με τον κλασικό πολιτισμό και τα χριστιανικά ιδεώδη, εντούτοις οι λαοί δεν βρίσκουν αρκετά ενοποιητικά στοιχεία ανάμεσα τους.